W ostatnim odcinku spotkań z teorią zderzamy się czołowo z praktyką. Dowiemy się, jak zastosować zdobyte informacje do zrozumienia struktury dowolnego akordu i wykorzystać te zasady do budowy własnych.

Jakie dźwięki wchodzą w skład akordu o danej nazwie? Nie jest to informacja niezbędna do życia i grania. Można też w prosty sposób to sprawdzić, po prostu go grając i sprawdzając, jakie dźwięki wydajemy na poszczególnych strunach. Ale zakładam, że skoro doczytaliście aż dotąd, to chcecie wiedzieć więcej.

Wyjątkowo zaczniemy od części w zasadzie czysto praktycznej. Zamieszczam poniżej tabelę, pozwalającą samodzielnie zbudować zdecydowaną większość akordów, jakie mogą wam być kiedykolwiek potrzebne. Omówiwszy, jak z niej skorzystać, dodamy do niej już zupełnie opcjonalne wyjaśnienia pozwalające zrozumieć, jak została skonstruowana.

Genialna tabela konstrukcji akordów

Pierwszym krokiem jest zbudowanie najprostszej skali durowej, od dźwięku, na którym budujemy akord (czyli ten, od którego nadajemy mu nazwę, w tabelce oznaczony X). Jak budować skale, nauczyliśmy się w odcinku drugim.

W dalszej kolejności wystarczy zajrzeć do tabelki. W wierszu odpowiadającym akordowi o danej nazwie odszukujemy zaznaczone nuty – ich numery kolumn odpowiadają kolejnym dźwiękom w skali.

Jeśli nuta oznaczona jest krzyżykiem lub bemolem zamiast kropką – bierzemy odpowiedni dźwięk danej skali i obniżamy lub podwyższamy go o pół tonu. Jeśli nie pamiętacie, jaki dźwięk powstanie, zajrzyjcie do odcinka pierwszego, na temat skali chromatycznej.

Zauważcie jeszcze, że nuty 8 i 9 to po prostu kolejna oktawa. Muzycznie są więc równoważne numerom 1 i 2, tylko zagranymi wyżej.

Z pewnością zauważyliście również, że niektóre akordy mają pięć dźwięków, i ich zagranie na czterostrunowym instrumencie może stwarzać trudności. Generalną zasadą jest, że w takim przypadku odrzucamy nutę pierwszą – ona i tak będzie wynikać z „kontekstu” i brzmienie całości nie straci na tym wiele.

Z drugiej strony - najprostsze akordy zawierają trzy dźwięki - w takiej sytuacji najczęściej jedna ze strun powtarza po prostu dźwięk grany przez inną, czasem o oktawę wyżej lub niżej. Wybór dźwięku, który powtarzamy, pozwala zaś na wprowadzenie alternatywnych wersji tego samego akordu, różniących się nieco brzmieniem. Można też ten dźwięk pominąć, tłumiąc lub nie uderzając w ogóle jednej struny.

Kiedy już znajdziecie wszystkie nuty, wystarczy odnaleźć je na gryfie (pomocny może być odpowiedni diagram) i zastanowić się, w jaki sposób najwygodniej je złapać.

A oto cudowna tabelka.

Nazwa 1 2 3 4 5 6 7 8 9
X
X6
Xmaj7
Xmaj9
X7 b
X7 9- b b
X7 9+ b #
X7 5- b b
X7 5+ # b
X7 sus4 b
X9 b
X9 sus4 b
X aug #
x b
x6 b
x7 b b
x7 5- b b b
x dim b b
x dim 7 b b
X sus 4
X sus 2
X Add 9
X5

Teoria do tego, czyli co wynika z tabelki

Przyjrzyjcie się dobrze tabeli, a zaczniecie wyłapywać prawidłowości rządzące budową akordów. Jeśli zaś to już was nie interesuje, to rzućcie tylko okiem na poniższe podpunkty, by dowiedzieć się o kilku nazewniczych niuansach – może wam to oszczędzić w przyszłości frustracji z niejasno napisanymi śpiewnikami.

  • podstawowe akordy składają się zawsze z trzech dźwięków, pierwszego, trzeciego i piątego z danej skali (jeśli wolicie - prymy, tercji i kwinty)
  • dla zamiany akordu dur w moll wystarczy obniżyć drugi ze składników akordu o pół tonu (zamieniając tercję wielką na tercję małą, gdyby kogoś to obchodziło). Może zwróciliście na to uwagę podczas gry – np. akord D różni się od d wyłącznie przesunięciem jednego palca o jeden próg.
  • akordy X6 i Xmaj7 tworzy się poprzez dodanie czwartego dźwięku - odpowiednio dźwięku seksty i septymy wielkiej, czyli w skali numer szósty lub siódmy
  • Akordy „z dziewiątką”. oprócz wspomnianej w nazwie nony, zawierają zawsze odpowiednią septymę - Xmaj9 na przykład zawiera trzy dźwięki podstawowe, oraz dodatkowo septymę wielką i nonę. X9 septymę małą i nonę -
  • najczęściej używane „siódemki” zawierają jednak septymę małą, czyli dźwięk siódmy obniżony dodatkowo o pół tonu. Wynika stąd nieco nieporozumień nazewniczych. Pamiętajmy – wbrew intuicji, Xmaj7 nie oznacza X dur 7, gdyż skrót „maj” odnosi się do septymy, nie do X. Jest to X z dodaną septymą wielką - inny i znacznie rzadziej używany akord, niż po prostu X7, z septymą małą.
  • liczne wariacje najczęściej wychodzą od „siódemki”, i zawierają jedną nutkę zmniejszoną lub zwiększoną o pół tonu, oznaczaną najczęściej plusem lub minusem. Ale nie zawsze – spotkamy się z zapisem z krzyżykiem i bemolem, a także ze skrótami „aug” i "dim"
  • Akordy oznaczone jako np. Add9 najczęściej oznaczają dodanie nuty, w tym przykładzie nony, ale z pominięciem septymy, którą zawierałby akord oznaczony jako po prostu X9. Wkraczamy tutaj jednak w obszar mocno niestabilnego nazewnictwa, i konieczności zagrania lub niezagrania septymy czasem trzeba się po prostu domyśleć
  • Akordy typu sus4 i X sus2 zapisywane są wielką literą z braku lepszego pomysłu, ale tak naprawdę nie można określić, czy są durowe lub molowe (to określa tercja, która tutaj jest zastąpiona kwartą lub sekundą). Dlatego są "zawieszone" - zastąpienie tercji nutą wyższą lub niższą powoduje wrażenie napięcia, jakby akord bardzo chciał wrócić do właściwej formy
  • X5 natomiast w ogóle nie jest akordem, bo składa się tylko z dwóch dźwięków. Ale często się go używa i spotyka w śpiewnikach, więc zamieszczam go dla kompletności. W związku z brakiem tercji również nie jest ani durowy, ani mollowy
  • x dim7 to właściwy skrót nazwy najczęściej używanego akordu zmniejszonego. Często oznacza się go błędnie jako po prostu xdim. Zwróćcie też uwagę, że w tabelce zawiera on nieoczekiwaną sekstę – wynika to z faktu, że zmniejszenie już obniżonej o pół tonu względem siódmego dźwięku skali septymy małej skutkuje właśnie powstaniem seksty

W zasadzie na tym kończymy cykl spotkań z teorią na Polish Ukulele (ukaże się jeszcze krótkie uzupełnienie praktyczne, o tym, jak dobierać akordy do układanych przez nas piosenek). Dziękuję zatem ponownie Howling Hobbitowi za udostępnienie swojego materiału do tłumaczenia (chociaż, jak się okazało, polski tekst znacznie się w trakcie prac rozrósł i pozmieniał w stosunku do oryginału).